AI-update week 36

Vier signalen deze week over de vraag wie het AI-gebruik in organisaties eigenlijk begeleidt. Newcom meet dat drie op de tien AI-gebruikers uitleg kreeg, Xebia vindt in de Benelux vooral een governanceprobleem, de securitysector waarschuwt dat de instroom van junioren opdroogt, en een steekproef onder kleine dienstverleners laat zien wat AI in de praktijk oplevert. En wat niet.

5,2 miljoen Nederlanders gebruiken AI op het werk, 30 procent kreeg er uitleg bij

Onderzoeksbureau Newcom publiceerde op 25 augustus de vijfde editie van zijn AI-Monitor, met veldwerk in juli 2026 onder 3.122 Nederlanders tussen 18 en 65 jaar. Inmiddels gebruiken 8,6 miljoen Nederlanders AI in het dagelijks leven en 5,2 miljoen op het werk. Bijna zes op de tien werkende gebruikers heeft AI in de vaste routine opgenomen, dus als onderdeel van de dagtaak. Daar staat tegenover dat slechts drie op de tien gebruikers ooit training of instructie kreeg, en dat vier op de tien zegt dat de organisatie richtlijnen voor AI-gebruik heeft vastgelegd.

De sectorverschillen zijn scherp. In de bespreking op Accountant.nl staat dat in de gezondheidszorg 8 procent van de medewerkers ervaart dat AI-gebruik actief wordt aangemoedigd en 18 procent training kreeg. Bij de overheid heeft 15 procent van de organisaties AI-regels vastgelegd, tegenover 42 procent gemiddeld. Neil van der Veer van Newcom formuleert het nuchter: werknemers hebben AI zelf onderdeel van hun werk gemaakt, en de volgende stap ligt bij de organisatie. Dit is een consumentenpanel en geen werkgeversenquête, dus het meet de ervaring van medewerkers en niet wat er formeel op papier staat. Voor artikel 4 van de AI Act is die ervaring wel de relevante toets, want die verplichting gaat over wat medewerkers daadwerkelijk kunnen en weten. Wat artikel 4 precies van organisaties vraagt, staat in ons overzicht van de AI Act-verplichtingen voor organisaties. Een week later kwam daar een tweede meting overheen: Eraneos vond dat Nederlandse medewerkers AI-adviezen vaker naast zich neerleggen dan hun Duitse collega's, en wijst daarvoor naar dezelfde ontbrekende kaders.

Zeven op de tien organisaties maakt zich zorgen over shadow AI, een kwart meet wat het oplevert

Xebia bracht op 28 augustus de Data & AI Monitor 2026/2027 voor de Benelux uit, besproken door ICT/Magazine. Zeventig procent van de organisaties zet generatieve AI-assistenten actief in, maar 24 procent brengt de waarde daarvan volledig in kaart en 20 procent meet er helemaal niets aan. Slechts 6 procent draait AI-toepassingen breed in productie. Zeventig procent maakt zich zorgen over shadow AI, oftewel tools die medewerkers buiten de organisatie om gebruiken. Inmiddels verschuift shadow AI naar zelfgebouwde AI-agents die met gevoelige data werken zonder dat IT het ziet. Als grootste obstakels noemt 40 procent datakwaliteit en 33 procent security en compliance.

Opvallend is de kloof tussen wens en daad rond digitale soevereiniteit. Vijfentachtig procent van de Nederlandse organisaties wil dat Europa steviger positie kiest tegenover Amerikaanse techbedrijven, terwijl 15 procent daadwerkelijk stappen heeft gezet richting eigen infrastructuur en 42 procent het onderwerp niet op de agenda heeft staan. Ruim tachtig procent is voor kritieke AI-infrastructuur afhankelijk van derden. Principal consultant Mariam Halfhide van Xebia vat het samen als een governanceprobleem en geen technologieprobleem. Xebia verkoopt zelf data- en AI-advies, dus die conclusie komt de opdrachtgever goed uit, maar de cijfers sluiten aan bij wat andere metingen dit jaar lieten zien. Wie het wil ordenen begint bij de stappen voor AI-compliance: eerst inventariseren welke systemen er zijn, daarna pas beleid.

Als AI het juniorwerk overneemt, waar komen de senioren van 2031 dan vandaan?

Computable publiceerde op 26 augustus een analyse over de instroom van junioren, gebaseerd op het Cybersecurity Workforce Report van het SANS Institute, onderzoek van Exabeam en de Global Cybersecurity Outlook 2026 van het World Economic Forum. De kern: AI neemt precies het werk over waarmee beginners hun vak leren. Ruim de helft van de seniorfuncties staat langer dan zes maanden open, een derde van de Europese organisaties zegt de juiste mensen of vaardigheden te missen, en slechts een kwart heeft een helder loopbaanpad voor het eigen team. James Lyne van SANS stelt het scherp: als onvoldoende professionals de basisvaardigheden nog leren, zijn er straks geen senioren meer.

Jay Bhalodia van Microsoft Federal voegt daar de bruikbare nuance aan toe. Het risico zit niet in AI zelf, maar in het gebruiken van AI om groeipaden weg te automatiseren. Dit onderzoek komt uit de securitysector, waar de krapte al jaren extremer is dan elders, dus de cijfers zijn niet één op één over te zetten naar een administratiekantoor of een installatiebedrijf. Het mechanisme is wel algemeen: overal waar de eerste twee jaar van een functie bestond uit repeterend werk dat een model nu sneller doet, verdwijnt de leerroute mee. Dat hoort daarmee op de HR-agenda thuis, en het speelt jaren voordat het zichtbaar wordt in de bezetting.

Een kwart van de kleine dienstverleners bespaart drie uur per week, 28 procent merkt weinig

Dienstverlenersplatform Trustoo ondervroeg 170 aangesloten professionals over hun AI-gebruik en publiceerde de uitkomsten op 27 augustus, in een eigen onderzoeksbericht. Eenenzestig procent gebruikt AI dagelijks of meerdere keren per week en 71 procent merkt invloed op het dagelijks werk. Het gaat vrijwel volledig om tekst: 75 procent gebruikt ChatGPT, Gemini of Copilot, tegenover 24 procent voor beeld en ontwerp. De genoemde opbrengsten zijn bescheiden en concreet, namelijk sneller informatie vinden (45 procent) en minder vaak teksten volledig herschrijven (44 procent).

De tijdwinst is het interessantst, juist omdat die zo ongelijk verdeeld is. Vierentwintig procent bespaart minstens drie uur per week en 7 procent meer dan tien uur, terwijl 28 procent weinig verandering merkt in het dagelijks werk. Bij dezelfde tools en hetzelfde soort werk is dat verschil vrijwel zeker een verschil in vaardigheid en in wat mensen aan AI durven uit te besteden. Wel de kanttekening dat dit een kleine steekproef is onder ondernemers die zich bij één platform hebben aangesloten, en dat Trustoo belang heeft bij een actief en modern imago van zijn dienstverleners. Als richtingsindicator voor eenmanszaken en kleine kantoren is het bruikbaar, als landelijk cijfer niet.

Bronnen