AI-update week 21

Drie signalen rond uitleg en geletterdheid kleuren deze week het beeld. De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde onderzoek waaruit blijkt dat bijna vier op de tien Nederlanders niet weten dat ze recht hebben op menselijke beoordeling bij een algoritmische beslissing, en opende een consultatie over haar leidraad "Recht op Uitleg". In het VK trad een wet in werking die de ICO een AI-gedragscode oplegt. En de EU-Raad nam conclusies aan over AI in onderwijs, met praktische gevolgen voor hoe AI-geletterdheid in opleidingen wordt verankerd.

AP: 38% kent recht op menselijke blik niet, consultatie loopt tot 26 mei

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde op 12 mei 2026 een onderzoek onder 1.480 Nederlanders over algoritmische besluitvorming. De cijfers, opgenomen in een nieuwsbericht op iBestuur en bevestigd via vakblad Informatiebeveiliging & Privacy: 38 procent weet niet dat zij recht hebben op menselijke beoordeling als een algoritme een besluit over hen neemt. Bijna één op vijf maakte daadwerkelijk mee dat een organisatie zonder uitleg een ongunstig besluit op basis van een algoritme nam.

Tegelijk opende de AP een publieke consultatie over haar concept-leidraad "Recht op Uitleg bij Geautomatiseerde Besluitvorming". De leidraad beschrijft hoe organisaties betrokkenen begrijpelijk en toegankelijk moeten informeren over welke gegevens een rol speelden, hoe de logica werkte en welke gevolgen het besluit heeft. De consultatie sluit op 26 mei 2026. Voor MKB-organisaties die AI gebruiken bij selectie, beoordeling of risicoprofilering is dit een vroege blik op wat de AP straks van uitlegteksten verwacht.

VK: ICO krijgt opdracht tot AI-gedragscode, in werking 12 mei

Op 12 mei 2026 trad in het Verenigd Koninkrijk een korte stuk secundaire wetgeving in werking, SI 2026/425, die de Information Commissioner's Office (ICO) verplicht een statutaire gedragscode voor AI en geautomatiseerde besluitvorming op te stellen. Volgens een analyse op The Modern Regulator dekt de code zowel AI-ontwikkeling als gebruik, met een verplicht hoofdstuk over kindergegevens. De ICO heeft nog geen tijdlijn aangekondigd voor consultatie of publicatie.

Dit is geen directe verplichting voor Nederlandse organisaties, maar wel een signaal. Het VK kiest een meer prescriptieve, sectorale lijn dan de risicogebaseerde EU-aanpak van de AI Act. Voor Nederlandse bedrijven met activiteiten of klanten in het VK betekent dit dat zij straks naast de EU-regels ook een Britse code zullen moeten volgen. Australische, Nieuw-Zeelandse en Canadese toezichthouders kijken volgens The Modern Regulator nauwlettend mee, vergelijkbaar met hoe zij eerder de Britse Children's Code als model gebruikten.

EU-Raad neemt conclusies aan over AI in onderwijs

De Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport van de EU nam op 11 mei 2026 conclusies aan over leraren in het AI-tijdperk. Volgens het persbericht op consilium.europa.eu bevestigt de Raad een "mensgerichte, pedagogisch gedreven" aanpak. Lidstaten worden opgeroepen om AI-geletterdheid in lerarenopleiding te verankeren, sectorspecifieke AI-tools te bevorderen en digitale kloven te overbruggen.

Drie elementen vallen op voor wie buiten het onderwijs werkt. Leraren moeten volgens de Raad zelf kunnen meebeslissen over het ontwerp en de evaluatie van AI-tools die zij gebruiken. De Raad benadrukt dat AI bestaande digitale kloven kan vergroten, niet alleen tussen leerlingen maar ook tussen organisaties die AI structureel inrichten en organisaties die het ad hoc aan medewerkers overlaten. En de conclusies wijzen specifiek op "well-being": gebruik van AI mag concentratie en vaardigheidsverwerving niet ondergraven.

Bronnen